سرشناس شد ، و در زمرهء مشاوران خليفه عمر درآمده بود « 1 » . و ديگر كسانى كه به دست عبيد اللّه كشته شدند دختر ابو لؤلؤه و سومى مردى بود از مسيحيان حيره به نام جفينة كه سعد بن مالك كه همان سعد وقّاص باشد او را از حيره به موجب قرارداد صلحى كه با مردم آنجا بسته بود به مدينه آورده بود تا در آنجا خط و كتابت به مردم بياموزد . نوشته‌اند علّت كشته شدن او به‌دست عبيد اللّه اين بود كه زادگاه او از سرزمينهاى ايران بود و با ايرانيان مدينه آميزش داشت و با هرمزان و فيروز يعنى همين ابو لؤلؤه هم الفت و آمد و رفت داشت . ازاين‌رو عبيد اللّه او را هم مانند آن دو تن شريك جرم مىپنداشته و كشته است « 2 » . دبيران عرب در دربار شاهان ساسانى اين عنوانى بود كه در گفتارى از كتاب فرهنگ ايرانى پيش از اسلام و آثار آن در تمدّن اسلامى و ادبيّات عربى كه موضوع آن « دبيران ايرانى پيش از اسلام و پس از آن » بود ، آورده شده بود و در زير آمده بود : براى اداره كارهاى مربوط به دولت دست‌نشاندهء حيره ، و همچنين براى ترجمهء نامه‌هائى كه از قسمتهاى عرب‌نشينى شاهنشاهى ساسانى مىرسيد ، در دربار ساسانى دبيرهاى مخصوصى كه معمولا از اعراب حيره

--> ( 1 ) - آگاهى بيشتر را دربارهء هرمزان و رويداد قتل عمر و پىآمدهاى آن را در اين نوشته‌ها از نويسندهء اين كتاب خواهيد يافت . * در گفتار دوّم از كتاب « فرهنگ ايرانى پيش از اسلام و آثار آن در تمدّن اسلامى و ادبيّات عربى » در مبحثى با عنوان « چگونه تشكيلات ايرانى در اسلام راه يافت » ، كه در آن از هرمزان به عنوان نخستين كسى كه تنظيم ديوان و تنظيم امر تاريخ را در زمان خليفه عمر به مسلمانان آموخت ، نام برده شده و در آنجا شرح حال نسبتا جامعى هم از او آمده است . ( فرهنگ ايرانى . . . ) ، چاپ دوم ، ص 65 - 69 . * در مقاله‌اى با عنوان « سرگذشت هرمزان و شرح نخستين آشنائى اعراب مسلمان با نظام ديوانى ايران » ، در مجلّهء « مقالات و بررسىها » نشريه دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران ، سال 1351 ، دفتر 9 - 12 ، ص 1 - 29 ( 2 ) - طبرى ، 1 / 2795 و 1 / 2797 ؛ و ابن اثير ، الكامل ، ج 2 ، ص 39 .